وابستگی فولاد آذربایجان شرقی به خوراک ایران مرکزی؛ کرایه تا ۳۰ درصد بالاتر

وابستگی فولاد آذربایجان شرقی به خوراک ایران مرکزی؛ کرایه تا ۳۰ درصد بالاتر

کمیسیون معادن اتاق تبریز بحران تأمین مواد اولیه را محور اصلی آسیب‌پذیری فولاد استان اعلام کرد؛ وابستگی ۸۰ درصدی به کنسانتره و گندله، قیمت تمام‌شده را نسبت به رقبا بالا برده است.

پایگاه خبری عصر همگرایی: ظرفیت اسمی فولاد ایران از مرز ۵۵ میلیون تن گذشته، اما تولید واقعی در سال ۱۴۰۴ حدود ۳۲ میلیون تن ثبت شده است. این شکاف ۲۳ میلیون تنی تنها یک عدد نیست؛ روایتی از ناترازی انرژی، کمبود کنسانتره و گندله، و اختلالی است که در سطح ملی مدیریت می‌شود، اما در سطح منطقه‌ای به شکل متفاوتی خود را نشان می‌دهد. آذربایجان شرقی با تولید حدود ۳۳ درصد فولاد کشور، در قلب این تناقض ایستاده است: استانی که فولاد می‌سازد، اما پایه معدنی آهن ندارد. کمیسیون معادن و فلزات اتاق تبریز در نشست اردیبهشت ۱۴۰۵ این بحران را نه یک مسئله مقطعی، بلکه یک آسیب ساختاری در زنجیره تأمین تشخیص داد و خواستار بازنگری در سیاست‌های انرژی، مالیاتی و تجاری شد.

در سطح کلان، آمارها تصویری از مقاومت صنعت فولاد ایران در برابر فشارهای بیرونی و زیرساختی ارائه می‌دهند. تولید فولاد میانی در سال منتهی به مارس ۲۰۲۶ با رشد ۶.۲ درصدی به ۳۲ میلیون تن رسید و ایران در سه ماهه نخست ۲۰۲۶ با تولید ۷.۲۶ میلیون تن، جایگاه دهم جهانی را حفظ کرد. صادرات زنجیره آهن و فولاد در ده ماه از سال ۱۴۰۴ از مرز ۶.۵ میلیارد دلار گذشت و نسبت به دوره مشابه سال قبل ۲۲ درصد رشد کرد. این ارقام نشان می‌دهد که صنعت فولاد ایران، حتی در شرایط جنگ و تحریم، توانسته است جریان ارزآوری خود را حفظ کند؛ واقعیتی که رئیس کمیسیون معادن اتاق تبریز نیز بر آن تأکید کرده و فولادسازان را از معدود بخش‌هایی دانسته که در شرایط جنگی صادرات خود را حفظ کردند.

با این حال، همین آمار کلان زمانی که به سطح استان آذربایجان شرقی گره می‌خورد، چهره دیگری پیدا می‌کند. در این استان ۱۸ واحد نورد و ۱۳ تا ۱۴ واحد ذوب فعال است، اما به گفته فعالان اتاق تبریز، ۷۰ تا ۸۰ درصد مواد معدنی مورد نیاز این واحدها از ایران مرکزی تأمین می‌شود. نتیجه مستقیم این وابستگی، پرداخت کرایه‌ای است که ۲۰ تا ۳۰ درصد بیشتر از استان‌های کرمان، یزد و اصفهان تمام می‌شود؛ استان‌هایی که به معادن آهن دسترسی دارند و بنابراین با قیمت تمام‌شده پایین‌تر، قدرت رقابت بیشتری در بازار دارند. این شکاف لجستیکی، پیش از آنکه یک ضعف مدیریتی باشد، یک واقعیت زمین‌شناختی است: آذربایجان شرقی پایه معدنی آهن ندارد و همین امر، فولادسازی در این استان را از ابتدا به یک صنعت واردات‌محورِ خوراک تبدیل کرده است.

استان آذربایجان شرقی پایه معدنی آهن ندارد و ۷۰ تا ۸۰ درصد خوراک مورد نیاز واحدهای ذوب و نورد خود را از ایران مرکزی تأمین می‌کند. نتیجه مستقیم این وابستگی، پرداخت کرایه‌ای است که ۲۰ تا ۳۰ درصد بیشتر از استان‌های معدنی کرمان، یزد و اصفهان تمام می‌شود. این شکاف لجستیکی، قیمت تمام‌شده فولاد آذربایجان شرقی را بالا می‌برد و توان رقابت آن را در بازارهای داخلی و صادراتی کاهش می‌دهد...

مشروح گزارش :